Deneme süresi bitiş tarihi hesaplama aracı, işe başlama tarihiniz ile sözleşmede kararlaştırılan deneme süresini kullanarak sözleşmede yazan bitiş tarihini ve 4857 sayılı İş Kanunu bakımından dikkate alınabilecek azami tarihi gösterir. Böylece deneme kaydının normal iki aylık sınırı veya toplu iş sözleşmesi bulunması hâlindeki dört aylık üst sınırı aşıp aşmadığını kontrol edebilirsiniz.
Deneme süresi nedir?
Deneme süresi, işçi ile işverenin iş ilişkisinin başlangıcında çalışma koşullarını ve karşılıklı uyumu değerlendirebilmesi amacıyla iş sözleşmesine eklenen bir kayıttır. Deneme süresi kendiliğinden oluşmaz; iş sözleşmesinde deneme kaydının kararlaştırılmış olması gerekir.
4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesine göre deneme süresi normal olarak en fazla iki ay olabilir. İşyerinde uygulanabilir bir toplu iş sözleşmesi varsa bu süre dört aya kadar uzatılabilir.
Deneme süresi bitiş tarihi nasıl hesaplanır?
Hesaplama için işe giriş tarihi ve sözleşmede yazan deneme süresi girilir. Araç, işe giriş tarihini başlangıç kabul ederek seçilen ay veya gün süresini takvime ekler. Ay sonuna denk gelen başlangıçlarda takvimde aynı gün bulunmuyorsa tarih, ilgili ayın son geçerli gününe uyarlanır.
Araç iki ayrı sonucu gösterebilir:
- Sözleşmedeki bitiş tarihi: Tarafların sözleşmeye yazdığı süreye göre oluşan tarihtir.
- Yasal üst sınıra göre bitiş tarihi: Toplu iş sözleşmesi yoksa en fazla iki ay, varsa en fazla dört ay esas alınarak bulunan tarihtir.
Sözleşmede daha uzun bir süre yazılmış olması, aracın yasal üst sınırı ayrıca göstermesine engel değildir. Kesin hukuki sonuç; sözleşmenin içeriği, çalışanın tabi olduğu kanun ve varsa toplu iş sözleşmesine göre değerlendirilmelidir.
Deneme süresi en fazla kaç aydır?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki genel uygulamada üst sınırlar şöyledir:
- Toplu iş sözleşmesi yoksa: En fazla 2 ay
- Uygulanabilir toplu iş sözleşmesi varsa: En fazla 4 ay
İş sözleşmesinde daha kısa bir deneme süresi belirlenebilir. Örneğin 15 gün, 1 ay veya 45 gün kararlaştırılması mümkündür. Ancak dört aylık süre, yalnızca toplu iş sözleşmesine dayanılarak uygulanabilir; bireysel iş sözleşmesine tek başına dört aylık deneme kaydı yazılması genel iki aylık sınırı değiştirmez.
Deneme süresinde işten çıkarma ve istifa
İş Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca taraflar, geçerli deneme süresi içinde iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden ve ihbar tazminatı ödemeden sona erdirebilir. Bu hak hem işveren hem de işçi için geçerlidir.
Deneme süresi, ücretsiz çalışma anlamına gelmez. İşçinin fiilen çalıştığı günlere ait ücreti ve doğmuş diğer hakları korunur. Bu nedenle “deneme süresindeydin, ücret ödenmez” şeklindeki bir uygulama kanuni düzenlemeyle bağdaşmaz.
Deneme süresi dolduktan sonra ne olur?
Deneme süresi sona erdiğinde iş sözleşmesi ayrıca bir işlem yapılmasına gerek olmadan devam eder. Bu tarihten sonraki fesihlerde sözleşmenin türüne ve fesih nedenine göre bildirim süreleri, tazminatlar veya diğer iş hukuku hükümleri gündeme gelebilir. Bu hesaplayıcı yalnızca deneme süresinin tarihini ve yasal üst sınırını kontrol eder; feshin geçerliliği veya tazminat hakkı konusunda karar vermez.
Deneme kaydı sözleşmede yazılı değilse ne olur?
Kanun, deneme süresinin taraflarca iş sözleşmesine konulan bir kayıt olmasını arar. Sözleşmede deneme kaydı bulunmuyorsa işverenin sonradan tek taraflı biçimde “ilk iki ay deneme süresiydi” demesi, tek başına kanundaki deneme süresi hükümlerini uygulamak için yeterli kabul edilmemelidir. Uyuşmazlık hâlinde sözleşme, yazışmalar ve diğer belgeler birlikte değerlendirilir.
Hangi çalışanlar için kullanılabilir?
Araç, temel olarak 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki iş sözleşmeleri için hazırlanmıştır. Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu veya Türk Borçlar Kanunu kapsamında kalan çalışma ilişkilerinde farklı süreler ve kurallar bulunabilir. Özel statülü bir çalışma ilişkiniz varsa sonucu doğrudan kesin hukuki değerlendirme olarak kullanmamalısınız.
Hesaplama sonucunu etkileyen bilgiler
- İşe fiilen başlama tarihi
- Sözleşmede yazan deneme süresinin gün veya ay olarak uzunluğu
- İşyerinde uygulanabilir toplu iş sözleşmesi bulunup bulunmadığı
- Çalışma ilişkisinin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında olup olmadığı
Yanlış işe giriş tarihi veya toplu iş sözleşmesi seçimi, hesaplanan son tarihi değiştirecektir. Sonucu sözleşmedeki işe başlama tarihi ve deneme kaydıyla karşılaştırmanız gerekir.
Aracın kapsamı ve sınırları
Bu araç tarih hesabı ve yasal üst sınır kontrolü yapar. Belirli süreli sözleşmenin geçerliliğini, ayrımcılık iddiasını, kötü niyetli feshi, sendikal nedenleri, iş güvencesi koşullarını, kıdem ve ihbar tazminatını ya da işe iade hakkını değerlendirmez. Sonuç bilgilendirme amaçlıdır ve resmî belge veya hukuki görüş yerine geçmez.
Resmî kaynak
Deneme süresine ilişkin temel düzenleme, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 15. maddesidir. Güncel kanun metni için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan İş Kanunu metnini inceleyebilirsiniz.